Makale İşlem Ücreti (APC) nedir?

Akademik makalelerin açık erişim olarak yayınlanmasını destekleyen yeni bir iş modeli olarak benimsenen, bilimsel bir dergide yayınlanmak üzere kabul edilmiş makalenin yayına hazırlanması için gerekli işlem ücretinin makalenin yazarı tarafından ödendiği bir Açık Erişim yöntemidir. Bu ücrete Makale İşlem Ücreti veya APC denir. APC ödemesinin sonucunda makale Altın Yol (Gold Open Access) modeli ile Açık Erişim olur. Yani yayıncının web sitesinde yayınlanan makaleye abonelik gerektirmeden internet ortamında herkese açık olur. 1

Tüm hibrit dergiler (Melez/Hybrid Model: Yani dergideki makalelerin bir kısmını açık erişimli olarak tüm dünyaya açıkken bir kısmı ise abonelikle erişilebildiği model) ve bazı açık erişim dergilerde açık erişimli makale yayınlama için APC ödemesi zorunludur. APC’ler yazarın sponsoru (fon sağlayıcı veya işveren) tarafından ödenir ve hatta ekonomik zorluk bölgesinde sayılan araştırmacılar için yayıncı bu talebinden feragat edebilir. Uygulamada disiplinler arasında değişiklik gösterse de az sayıda APC yazar tarafından ödenir. Fon sağlayıcıların büyük bölümü açık erişim yayınlamak için ödenen APC harcamalarını onaylamaktadır.

Makalemi yayınlamak için neden ödeme yapmam isteniyor?

Makale İşleme Ücretleri (APC), bir bilimsel makalenin yayınlanma sürecinde makalenin yazarından talep edilir. APC’ler açık erişim dergilerinde, kütüphane ve okuyucuların geleneksel olarak araştırma makalelerine erişmek için ödedikleri abonelik ücretleri yerine kullanılmaktadır.

Bu anlamda APC’ler, dergi yayınlama maliyetlerinin (editörlük, akran denetimi, hosting servisi, arşivleme, koruma) yükünü okuyuculardan yazarlara kaydırır.

Bir bilimsel makaleyi yayınlamak için APC ödeyerek, o makaleyi internet bağlantısı olan herkes için erişime açmış olmaktayız.

Dernek ve araştırma kurumları gibi kar amacı gütmeyen tüzel kuruluşlar ve diğer benzer yayıncılar gelir sağlamak ve yayıncılık hizmet maliyetlerini karşılamak için çeşitli modeller kullanırlar. APC ücretleri bu modellerden biridir.2

Kütüphanenin henüz Makale İşlem Ücretlerini (APC) karşılamak için mevcut bir fonu yoktur. Ancak, Açık Erişim Yayıncılık ile ilgili her konuda araştırmacılara destek hizmetleri sunmaktadır. APC ve ilişki konularda detaylı bilgi almak veya Açık Erişim Yayıncılık hakkında bir oturum talep etmek için openaccess@ku.edu.tr adresinden Kütüphane Açık Erişim Takımı’yla iletişime geçebilirsiniz.

***

1.Solomon, D. J., & Björk, B. C. (2012). Publication fees in open access publishing: Sources of funding and factors influencing choice of journal. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 63(1), 98-107.

2.University of Nevada Las Vegas Library, Open Access Guide, August 2019

Doğrudan Yayınevlerine Yapılan Ödemeler

Geleneksel yayıncılarla yayıncılık

Günümüzde pek çok yayıncı, çalışmalarını sürdürmek için araştırmacılara mevcut geleneksel iş modeli veya açık erişim yayıncılık modelleri gibi çeşitli seçenekler sunmaktadır. Araştırmacı olarak bu yayın sözleşmelerini imzaladığınızda bu seçeneklerden biri sizin için kullanılabilir. Bir yazar olarak sözleşme sürecinde sorumluluğunuz; yayın anlaşmalarınızı dikkatlice okumak, sözleşme maddelerini iyi anlamak, yayın haklarıyla ilgili müzakere sürecinde dikkatli kararlar almak ve yayınlarınızın gerekli kopyalarını ileride kullanmak üzere saklamaktır.

Açık erişim yayıncılık

Birçok geleneksel bilimsel dergi, artık dergi makalelerinin daha geniş bir dağıtımını mümkün kılan Açık Erişime yer vermek için yeni bilimsel yayıncılık modelleri sunmaktadır. Bazı yayıncılar ayrıca kitaplar için de Açık Erişim seçeneği sunmaktadır.

Hibrit dergiler

Pek çok geleneksel bilimsel dergi yazarlar için Açık Erişim seçeneği sunmaktadır. Bu seçenekler genellikle makale işlem ücreti (APC) veya yazar yayın ücreti olarak adlandırılan bir ücret ödemeyi gerektirir. Eğer yazar açık erişim seçeneğini seçerse ve gerekli ücreti öderse, ilgili makale açık erişim olarak erişime sunulacaktır. Hibrit dergilerde, açık erişim seçeneği altında seçilmeyen makalelere yalnızca standart abonelik veya satış yoluyla ulaşılabilir.

Eğer bir yazar, makalesini bir hibrit dergide açık erişim olarak yayınlanmayı seçerse, yayıncının, yayın sözleşmesinin şartları gereğince makaleyi tüm dünyaya en geniş erişim şartlarıyla sunmaya yasal hakkı vardır. SHERPA / RoMEO Yayıncı Telif Hakkı Politikaları & Kişisel Arşivleme Veritabanı, pek çok yayınevi açık erişim modeli ve APC ödemeleriyle ilgili yazarlara yönelik sayfalar hazırlamaktadır.

Tamamen açık erişim dergiler

Tamamen açık erişim dergiler, telif hakkıyla korunan eserlerin küresel erişilebilirliği için daha fazla olanak sunmaktadırlar. Tamamen açık erişim dergiler de Makale İşlem Ücreti (APC) talep edebilirler. Yine hibrit dergilerde olduğu gibi bir yazar, makalesini tamamen açık erişim olan bir dergide yayınlanmayı seçtiğinde, yayıncının, yayın sözleşmesinin şartları gereğince makaleyi tüm dünyaya en geniş erişim şartlarıyla sunmaya yasal hakkı vardır.

Açık Erişim dergi yayıncılarının listesini  Directory of Open Access Journals (DOAJ) platformunda bulabilirsiniz. DOAJ yüksek kaliteli, açık erişim akademik dergilere erişim sağlayan çevrimiçi bir dergi dizinidir.

 Kurumsal arşivlerde kişisel arşivleme (KUIR)

Birçok bilimsel dergi yayıncısı, yazarların bilimsel makalelerinin farlı versiyonlarını kurumsal arşivler veya konu temelli açık erişim dijital arşivlerde yayınlamalarına izin verir. Kişisel arşivlemeye izin vererek, makalelerin paralel olarak erişime sunulmasına imkan sağlayabilirler: Bu uygulamaya kaynağın bir versiyonu yayıncı tarafından yayınlanırken bir diğer versiyonu açık erişim bir kurumsal arşiv aracılığıyla erişime sunulabilir.

Yayıncının son sürümü (genellikle pdf) yayıncı tarafından yayınlanırken, açık erişim sürümünün (genellikle yazarın son sürümünü olan postprint versiyonu) Koç Üniversitesi Kurumsal Arşivi (KUIR) gibi bir dijital arşivde derhal veya belirli bir ambargo döneminden sonra yayınlanmasına izin verilir.

Bir yayıncı seçerken, açık erişim olanaklarıyla ilgileniyorsanız, seçeneklerinizi değerlendirmek için kişisel arşivleme hakkındaki yayıncı politikalarını incelemek isteyebilirsiniz. SHERPA / RoMEO Yayıncı Telif Hakkı Politikaları & Kişisel Arşivleme Veritabanı, kişisel arşivleme konusunda yayıncı politikalarının özetlerini sunar ve çalışmalarınızın hangi versiyonunun KU Kurumsal Arşivinde (KUIR) veya kendi web sitenizde yayınlayabileceğinizin bilgisini verir.

Ayrıca, kişisel arşivleme politikaları için doğrudan yayıncıların web sitelerine de bakabilirsiniz. Yayıncı siteleri daha güncel ve detaylı bilgi sunacaktır.

Koç Üniversitesi, yazarlarını kendilerine ait bilimsel makalelerin postprint versiyonlarının telif hakları ve sözleşmeler nedeniyle herhangi bir kısıtlama bulunmadığı durumlarda KUIR gibi açık erişim dijital arşivlerde yayınlanmasını teşvik etmektedir. Bu tüm yasal süreçler dikkate alınarak yapıldığından kişisel arşivleme uygulamalarının yayıncı politikaları ve yayın sözleşmesiyle tutarlı olduğu anlamına gelir.

Suna Kıraç Kütüphanesi, Açık Erişim ve Akademik İletişim web sayfasında açık erişim ve ilişkili konularda bilgi ve destek sağlamaktadır.

Aracı Kurumlar Üzerinden Yapılan Ödemeler: Copyright Clearence Center

Altın yol (Gold) açık erişimini kararlaştırmak için en iyi zaman makalenin yayınlanmak üzere kabul aldığı zamandır. Daha önce yayınlanmış makaleler için genelde araştırmacılara yeşil yolu (Green) kullanmalarını yani bu kaynakların postprint versiyonlarını Koç Üniversitesi Kurumsal Arşivine (KUIR) eklemelerini tavsiye ederiz.

Bununla birlikte, eski yayınlarınızı APC ücreti ödeyerek açık erişim yapmak için çeşitli hizmetler sunan  Copyright Clearance Center gibi üçüncü parti şirketler de vardır.

Copyright Clearance Center (CCC) kurumlar ve araştırmacılar için telif hakkıyla korunan kaynakların kullanımı konusunda telif hakkı lisanslama hizmetleri sunmaktadır. CCC, başta akademik yayıncılar olmak üzere telif hakkı sahipleri ile kaynakların kullanım şartlarını belirleyen anlaşmalar yapar. Bunlara ek olarak kurumlar için belge sağlama hizmetleri ve ders paketleri gibi kaynakların bir defalık kullanımını gerektiren durumlar için gerekli izinler konusunda yayıncıların temsilciliğini yapar. CCC, tanınmış birkaç yayıncının APC süreçlerini yönetmektedir.

CCC’nin Açık Erişim Anlaşması Yöneticisi Modülü, yazarların kendi kurumlarından veya fon sağlayıcılardan APC fonu talep etmelerini sağlamak için RightsLink Author APC Manager ile entegre çalışır. Ayrıca özel fatura anlaşmalarının yerine getirilmesini sağlamak ve APC fon taleplerini onaylanmasını izlemek ve raporlamak için kurumlara ve fon sağlayıcılara gerekli araçları sağlamaktadır.

Dernek ve Üyelik İndirimleri: Tablo

Yayıncı APC anlaşmaları & indirimler

Kütüphane abonelikleri ve diğer anlaşmaların sağladığı haklar sayesinde Koç Üniversitesi araştırmacıları makalelerinin derhal açık erişime açılmasını sağlayan Makale İşlem Ücretleri (APC) için bazı yayıncılardan indirim alabilirler. Hatta bazı durumlarda, abonelik ücretleri içerisinde yer aldığı için araştırmacıların ayrıca bir APC ücreti ödenmesi gerekmeyebilir.

Aşağıda yayıncılardan şu anda aldığımız indirimlerin ve Koç Üniversitesi araştırmacılarının bu indirimlerden yararlanmak için yapmaları gerekenlerin bir özeti bulunmaktadır.

Lütfen bunların bir tür abonelik veya üyelik sözleşmesi yaptığımız yayıncılar olduğunu unutmayın. Diğer yayıncıların çoğunda da Açık Erişim seçenekleri olacaktır, ancak onlar için şimdilik bir indirim durumu söz konusu değildir.

Koç Üniversitesi (KU) Araştırmacıları İçin Açık Erişim Yayıncı İndirimleri

Koç Üniversitesi Kütüphanesi’nin açık erişim çalışmalarının kapsamı, çeşitli Açık Erişim yayıncılar ve organizasyonlarla kurumsal üyeliklere kadar uzanmaktadır. Bu üyelikler, Üniversite araştırmacılarına, AE yayıncılık kapsamında APC (makale işlem ücreti) indirimleriyle fayda sağlamaktadır. Kütüphane seçilen yayıncılarla doğrudan anlaşmalarla indirimler sağladığı gibi TÜBİTAK ULAKBİM gibi konsorsiyumlar aracılığıyla da APC indirimleri sağlamaktadır.

KU araştırmacıları, aşağıdaki yayıncılardan makale yayınlama konusunda indirim alırlar:

  •  American Chemical Society (ACS):  KU üyesi baş yazarlar APC ücretinin %25’ine kadar indirimine hak kazanırlar. Bu indirim, ACS üyesi olan ya da AE makalesini 12 ay kadar geciktirmeyi tercih eden yazarların kullanabileceği düşük APC’ler de dahil olmak üzere tüm APC seviyeleri için geçerlidir. Bu indirim, bir Creative Commons lisansının seçimi için ek ücretler için geçerli değildir.
  • DeGruyter: De Gruyter, yazarlara fon sağlamak için üniversiteler ve araştırma kurumlarıyla kurumsal üyelik anlaşmaları yapar. Bu anlaşmalar KU yazarlarına APC’de%20 indirim hakkı vermektedir.
  • MDPI: İsviçre’nin Basel kentinde bulunan 200’den fazla derginin tamamen açık erişim yayıncısıdır. KU araştırmacıları yayına kabul edilen makalelerde%10 APC indirimi alırlar
  • SCOAP3 (Sponsoring Consortium for Open Access Publishing in Particle Physics) farklı ülkelerde yer alan kütüphane, kilit fon kuruluşları ve araştırma merkezleri arasında kurulmuş uluslararası bir ortaklıktır. Önde gelen yayıncılarla birlikte çalışan SCOAP3, yüksek-enerji fiziği konulu temel dergilere açık erişim sağlamadaki masrafları merkezi olarak öder. Bu TÜBİTAK ULAKBİM’in SCOAP3’e katılma kararından sonra, katılımcı yayıncılara ve dergilere makale gönderirken, KU araştırmacılarının artık Makale İşlem Ücretlerini (APC) ödemesi gerekmediği anlamına gelmektedir.

İndirim Listesi

Aşağıda yer alan Açık Erişim yayıncılar Makale İşlem Ücretlerinde (APC) KU araştırmacılarına indirim uygularlar

 

Yayıncı / Dergi İndirim Oranı Açıklama
 American Chemical Society (ACS) 25% İndirim Üniversitenin ACS’nin en büyük dergi paketine aboneliği nedeniyle KU yazarları ACS Author Choice kapsamında indirim almaktadırlar.
DeGruyter 20% İndirim De Gruyter, yazarlara fon sağlamak için üniversiteler ve araştırma kurumlarıyla kurumsal üyelik anlaşmaları yapar. Bu anlaşmalar KU yazarlarına APC’de%15 indirim hakkı vermektedir.
Multidisciplinary Digital Publishing Institute (MDPI) 10% İndirim İsviçre’nin Basel kentinde bulunan 200’den fazla derginin tamamen açık erişim yayıncısıdır. KU araştırmacıları yayına kabul edilen makalelerde%10 APC indirimi alırlar
SCOAP3 (Sponsoring Consortium for Open Access Publishing in Particle Physics) %100 (Ücretsiz) SCOAP3, yüksek-enerji fiziği konulu temel dergilere açık erişim sağlamadaki masrafları merkezi olarak öder. Bu TÜBİTAK ULAKBİM’in SCOAP3’e katılma kararından sonra, katılımcı yayıncılara ve dergilere makale gönderirken, KU araştırmacılarının artık Makale İşlem Ücreti (APC) ödemesi gerekmediği anlamına gelmektedir.